Incoterms ile Keçiboynuzu İhracatı: FOB, CIF, EXW
Keçiboynuzu ihracatında bir fiyat teklifinin ne anlama geldiği, büyük ölçüde teslim şekline bağlıdır. Aynı ürün için fabrikada teslim fiyatı ile varış limanına navlun ve sigorta dahil fiyat arasında ciddi fark bulunur. Bu farkı ve tarafların sorumluluklarını tanımlayan kurallar, Uluslararası Ticaret Odası'nın yayımladığı Incoterms kurallarıdır.
Bu yazıda Incoterms'in ne olduğunu, keçiboynuzu ihracatında en sık kullanılan EXW, FCA, FOB, CFR, CIF ve DAP gibi teslim şekillerini, her birinde alıcı ile satıcının maliyet, risk ve belge sorumluluklarını sade bir dille ele alıyoruz.
Incoterms Nedir?
Incoterms (International Commercial Terms), Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından ilk kez 1936'da yayımlanan ve mal alım satım sözleşmelerinde işletmeler arası uygulamayı yansıtan, üç harfli on bir ticari terimden oluşan kurallar dizisidir. ICC'ye göre bu kurallar hem uluslararası hem de iç ticaret sözleşmelerinde kullanılır, Birleşmiş Milletler Uluslararası Ticaret Hukuku Komisyonu (UNCITRAL) tarafından dış ticaretteki yaygın terimlerin yorumlanmasında küresel standart olarak tanınır ve malların satıcıdan alıcıya tesliminde görevleri, masrafları ve riskleri netleştirerek maliyetli yanlış anlamaların önüne geçmeyi amaçlar. Kuralların son sürümü Incoterms 2020'dir (ICC).
Türkiye'de yapılan çalışmalar da konuyu ayrıntılı biçimde ele almaktadır. Teslim şekillerinin tarihsel gelişimini ve Türkiye uygulamalarını inceleyen bir yüksek lisans tezi, Incoterms'te yapılan değişikliklerin değişen ticari teamüllerin ve koşulların ihtiyaçlarından doğduğunu; buna karşın EXW, FOB ve CIF gibi yüzyıllardır kullanılan teslim şekillerinin temel özelliklerinin aynı kaldığını belirtmektedir (Çetin, 2019). Incoterms 2020 kurallarında hasarın geçişini hukuki açıdan inceleyen bir makale de bu kuralların, uluslararası satım sözleşmesinin tarafları için hasarın geçişi konusundaki önemine dikkat çekmektedir (Çalışkan, 2021).
Incoterms kuralları üç temel soruya cevap verir:
- Satıcı malı nerede ve ne zaman teslim etmiş sayılır?
- Mal üzerindeki hasar ve kayıp riski hangi noktada alıcıya geçer?
- Taşıma, sigorta, gümrük ve diğer masrafları kim öder?
Incoterms kuralları teslimle ilgili görev, masraf ve risk dağılımına odaklanır. Bu nedenle ödeme koşulları, mülkiyetin geçişi, ürün kalitesi ve spesifikasyonu ya da sözleşmenin ihlali hâlinde uygulanacak hükümler gibi konuların satış sözleşmesinde ayrıca ve açıkça düzenlenmesi önerilir.
Keçiboynuzu ticareti, uluslararası ölçekte yürüyen bir ticarettir. FAOSTAT verilerine göre 2024'te dünya genelinde yaklaşık 32.872 ton keçiboynuzu ihraç edilmiştir. FAO'nun Fas değerlendirmesine göre Fas, yılda yaklaşık 13 bin ton keçiboynuzu çekirdeğini ağırlıklı olarak Avrupa'ya ihraç etmektedir. Portekiz'deki çekirdek işleyicilerinin ise Avrupa'nın yanı sıra Çin, Japonya ve ABD'ye ihracat yaptığı aktarılmaktadır. IndexBox'ın 2020 tarihli pazar analizi de 2018 yılı için başlıca ihracatçılar arasında Fas, İspanya ve Cezayir'i, başlıca ithalatçılar arasında İtalya, İsviçre ve İspanya'yı gösterir. Bu kadar farklı rotada, teslim şeklinin doğru seçilmesi hem maliyet hem risk yönetimi açısından belirleyicidir.
Incoterms 2020 Kurallarının Gruplanması
Incoterms 2020'de 11 kural bulunur ve bunlar taşıma şekline göre iki gruba ayrılır:
| Grup | Kurallar |
|---|---|
| Her türlü taşıma şekli için | EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP |
| Yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı için | FAS, FOB, CFR, CIF |
Keçiboynuzu ihracatında en sık karşılaşılan kurallar EXW, FCA, FOB, CFR, CIF ve DAP'tır. Aşağıda bunları satıcıdan alıcıya doğru artan satıcı sorumluluğu sırasıyla ele alıyoruz.
Keçiboynuzu İhracatında Sık Kullanılan Kurallar
EXW: İşyerinde Teslim
EXW (Ex Works), satıcının en az sorumluluk üstlendiği kuraldır. Satıcı, malı kendi tesisinde veya belirlenen bir yerde alıcının kullanımına hazır hale getirdiğinde teslim etmiş sayılır.
- Satıcı: Malı ambalajlanmış ve teslime hazır halde bulundurur
- Alıcı: Yükleme, iç taşıma, ihracat gümrük işlemleri, navlun, sigorta ve varış ülkesindeki tüm işlemler
- Risk: Mal alıcının kullanımına sunulduğu anda alıcıya geçer
EXW, kâğıt üzerinde basit görünse de uluslararası satışlarda bazı sorunlara yol açabilir. Kurala göre ihracat gümrük işlemleri alıcıya aittir; yurt dışındaki bir alıcının Türkiye'deki ihracat işlemlerini nasıl yürüteceği önceden netleştirilmelidir. Ayrıca kurala göre aracın yüklenmesi satıcının sorumluluğunda değildir; uygulamada yüklemeyi satıcı yapacaksa bunun da sözleşmede belirtilmesi yararlı olur. Bu belirsizlikler nedeniyle ihracat satışlarında EXW yerine FCA'nın değerlendirilmesi düşünülebilir.
FCA: Taşıyıcıya Teslim
FCA (Free Carrier), satıcının malı alıcının belirlediği taşıyıcıya, kararlaştırılan yerde teslim ettiği kuraldır. Teslim yeri satıcının tesisi ise satıcı malı taşıyıcının aracına yükler; başka bir yer ise mal, boşaltmaya hazır halde taşıyıcının kullanımına sunulur.
- Satıcı: İhracat gümrük işlemlerini yapar, malı belirlenen yerde taşıyıcıya teslim eder
- Alıcı: Ana taşıma, sigorta ve varış ülkesindeki işlemler
- Risk: Mal taşıyıcıya teslim edildiğinde alıcıya geçer
FCA, konteynerle yapılan sevkiyatlarda FOB'a bir alternatif olarak değerlendirilebilir. Konteyner yükleri çoğu zaman gemiye yüklenmeden önce liman terminalinde ya da satıcının tesisinde teslim edilir; FOB kullanıldığında ise risk ancak mal gemiye yüklendiğinde geçer. Bu nedenle terminalde beklerken oluşabilecek hasarın kimin sorumluluğunda olduğu sözleşmede açıkça düşünülmelidir.
ICC, FCA kuralını Incoterms 2020'de, deniz yoluyla taşınacak mal FCA ile satıldığında alıcının, satıcının ya da bankanın yükleme kayıtlı (on-board) konşimento istediği durumlar için revize etmiştir. Buna göre taraflar, alıcının taşıyıcıya mal gemiye yüklendikten sonra satıcıya yükleme kayıtlı konşimento düzenlemesi talimatı vermesini ve satıcının bu belgeyi (çoğu zaman bankalar aracılığıyla) alıcıya sunmasını kararlaştırabilir (ICC). Bu düzenleme, akreditifli ödemelerde FCA'nın kullanımını kolaylaştırır.
FOB: Gemide Teslim
FOB (Free On Board), yüzyıllardır kullanılan ve temel özellikleri değişmeyen teslim şekillerinden biridir (Çetin, 2019). Satıcı, malı alıcının belirlediği gemiye, kararlaştırılan yükleme limanında yüklediğinde teslim etmiş sayılır.
- Satıcı: İhracat gümrük işlemleri, yükleme limanına taşıma ve gemiye yükleme
- Alıcı: Deniz navlunu, sigorta, varış limanındaki masraflar, ithalat işlemleri
- Risk: Mal gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer
FOB'da navlunu alıcı ayarladığı için alıcı kendi navlun anlaşmalarını kullanabilir. Satıcı açısından ise sorumluluk, malın yükleme limanında gemiye yüklenmesiyle sona erer.
CFR: Mal Bedeli ve Navlun
CFR (Cost and Freight) kuralında satıcı, malı gemiye yükler ve varış limanına kadar olan deniz navlununu öder. Ancak risk, FOB'da olduğu gibi mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer.
- Satıcı: İhracat işlemleri, gemiye yükleme ve varış limanına kadar navlun
- Alıcı: Deniz sigortası (isteğe bağlı), varış limanındaki masraflar, ithalat işlemleri
- Risk: Mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer
CFR'de dikkat edilmesi gereken nokta, masrafın geçtiği yer ile riskin geçtiği yerin farklı olmasıdır. Satıcı navlunu ödese de deniz yolculuğu sırasındaki risk alıcıya aittir. Bu nedenle alıcının malı kendisinin sigortalatması önerilir.
CIF: Mal Bedeli, Sigorta ve Navlun
CIF (Cost, Insurance and Freight), CFR'ye ek olarak satıcının deniz yolculuğu için sigorta yaptırmasını gerektirir. ICC, CIF'in deniz ticaretine ayrılmış bir kural olduğunu ve emtia ticaretinde sıkça kullanıldığını belirtir (ICC).
- Satıcı: İhracat işlemleri, gemiye yükleme, varış limanına kadar navlun ve sigorta
- Alıcı: Varış limanındaki masraflar ve ithalat işlemleri
- Risk: Mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer
CIF'te de risk, yükleme limanında alıcıya geçer. ICC'nin açıklamasına göre Incoterms 2020'de CIF için varsayılan teminat düzeyi Institute Cargo Clauses (C) olarak kalmıştır; taraflar daha yüksek bir teminat üzerinde anlaşabilir. CIP kuralı ise artık Institute Cargo Clauses (A) veya benzeri şartlara uygun, daha yüksek bir teminat gerektirmektedir (ICC). Daha geniş teminat isteyen alıcının bunu CIF sözleşmesinde açıkça belirtmesi gerekir.
DAP: Belirlenen Yerde Teslim
DAP (Delivered at Place) kuralında satıcı, malı varış ülkesinde kararlaştırılan yere kadar taşır ve mal, boşaltmaya hazır halde alıcının kullanımına sunulduğunda teslim etmiş sayılır.
- Satıcı: Belirlenen varış yerine kadar tüm taşıma ve risk
- Alıcı: Boşaltma, ithalat gümrük işlemleri, vergi ve harçlar
- Risk: Mal varış yerinde alıcının kullanımına sunulduğunda alıcıya geçer
ICC'ye göre DAP ile DPU arasındaki tek fark boşaltmadır: DAP'ta satıcı malı boşaltmaz, Incoterms 2020'de eski DAT'ın yerini alan DPU'da ise boşaltma satıcıya aittir (ICC). DAP, alıcının daha az lojistik işle uğraşmak istediği durumlarda düşünülebilir. Satıcı açısından ise taşıma süresince tüm riskin üstlenilmesi anlamına gelir. İthalat vergileri ve gümrük işlemlerinin de satıcıya ait olduğu kural DDP'dir; ancak DDP, satıcının yabancı bir ülkede ithalat işlemlerini yürütmesini gerektirdiği için pratikte daha az tercih edilir.
Karşılaştırmalı Özet
| Kural | İhracat gümrüğü | Ana navlun | Sigorta | Riskin geçtiği yer |
|---|---|---|---|---|
| EXW | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Satıcının tesisi |
| FCA | Satıcı | Alıcı | Alıcı | Taşıyıcıya teslim noktası |
| FOB | Satıcı | Alıcı | Alıcı | Yükleme limanında gemide |
| CFR | Satıcı | Satıcı | Alıcı | Yükleme limanında gemide |
| CIF | Satıcı | Satıcı | Satıcı (asgari teminat) | Yükleme limanında gemide |
| DAP | Satıcı | Satıcı | Satıcının kendi riski | Varış yerinde |
Keçiboynuzu İhracatında Teslim Şekli Seçerken
Keçiboynuzu ürünlerinde teslim şekli seçimi, yalnızca maliyeti değil kalite yönetimini de etkiler.
Kalite ve riskin geçtiği nokta
Keçiboynuzu tozu, kırığı ve çekirdeği gibi ürünler neme ve sıcaklık değişimlerine hassastır. Uzun deniz yolculuğunda konteyner içinde yoğuşma oluşabilir. Teslim şekli, bu tür bir hasar oluştuğunda riskin kimde olduğunu belirler. FOB, CFR ve CIF'te risk yükleme limanında alıcıya geçtiği için, yükleme anındaki kalite durumunun belgelenmesi özellikle önemlidir.
Bu noktada numune alma ve analiz kritik rol oynar. Gıdalarda mikotoksin örneklemesi üzerine yapılan bilimsel çalışmalar, numune almanın analiz sonuçlarındaki değişkenliğin en önemli kaynaklarından biri olduğunu gösterir. Yükleme sırasında partiyi temsil eden numunelerin alınması, gerektiğinde bağımsız bir gözetim şirketinin yükleme kontrolü yapması ve şahit numunelerin saklanması, sonradan doğabilecek anlaşmazlıklarda tarafları korur.
Belgeler
Teslim şekli, hangi belgelerin kim tarafından düzenleneceğini de etkiler. Örneğin CIF'te satıcı, sigorta poliçesini veya sertifikasını alıcıya sunmakla yükümlüdür. FOB ve CFR'de ise sigorta belgesi satıcının belge setinde yer almaz. Akreditifli ödemelerde istenen belgelerin teslim şekliyle uyumlu olması, ödemenin sorunsuz yapılabilmesi için şarttır.
Doğru adlandırma
Incoterms kuralı her zaman bir yer adıyla birlikte kullanılmalıdır. "FOB" tek başına eksik bir ifadedir; doğru kullanım "FOB Mersin Limanı, Incoterms 2020" gibi olmalıdır. Teslim yeri ne kadar açık tanımlanırsa, masraf ve riskin geçtiği nokta da o kadar netleşir.
Sık Yapılan Hatalar
- Kuralı yer adı ve Incoterms sürümü belirtmeden kullanmak
- Konteyner sevkiyatlarında FCA seçeneğini hiç değerlendirmeden alışkanlıkla FOB kullanmak
- CFR ve CIF'te riskin varış limanında geçtiğini sanmak
- CIF'teki asgari sigortanın her riski karşıladığını varsaymak
- EXW'de ihracat gümrük işlemlerinin kimde olduğunu netleştirmemek
- Farklı teslim şekillerindeki teklifleri doğrudan karşılaştırmak
Sık Sorulan Sorular
FOB ile CIF arasındaki fark nedir? FOB'da navlun ve sigorta alıcıya, CIF'te satıcıya aittir. Ancak her iki kuralda da risk, mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer.
Keçiboynuzu ihracatında hangi teslim şekli en uygun? Tek bir doğru cevap yoktur. Alıcının navlun imkânları, sevkiyatın konteynerle yapılıp yapılmadığı, ödeme şekli ve tarafların risk tercihleri belirleyicidir. Konteyner sevkiyatlarında FCA da değerlendirilmelidir; FOB ve CIF ise deniz yolu ticaretinde uzun süredir kullanılan kurallardır.
EXW ihracat için uygun mu? Kullanılabilir; ancak ihracat gümrük işlemlerinin alıcıya ait olması nedeniyle bu işlemlerin nasıl yürütüleceği önceden netleştirilmelidir. Alternatif olarak FCA değerlendirilebilir.
Incoterms ödeme koşullarını belirler mi? Incoterms kuralları teslimle ilgili görev, masraf ve riskleri netleştirmeye odaklanır. Ödeme koşulları ve mülkiyetin geçişi satış sözleşmesinde ayrıca belirlenmelidir.
Carob Türkiye ile Teslim Şekli Seçimi
Keçiboynuzu ihracatında doğru teslim şekli, hem maliyeti hem de riski doğru yönetmenin anahtarıdır. Carob Türkiye olarak keçiboynuzu meyvesi, kırığı, unu/tozu, çekirdeği ve ekstraktı tedarik ediyoruz. Ürünlerimizi Ürünlerimiz sayfasında inceleyebilir, tercih ettiğiniz teslim şekli ve varış noktasıyla birlikte toptan ve ihracat talepleriniz için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Yerli kaynaklar
Çalışkan, Y., "Uluslararası satımda 2020 INCOTERMS® kuralları ve hasarın geçişi", Public and Private International Law Bulletin, 41(1), 231–259, 2021. doi.
org/ 10. 26650/ ppil. 2021. 41. 1. 925755 Çetin, Ö. C., "Uluslararası ticarette kullanılan teslim şekillerinin tarihsel değişimi ve Türkiye uygulamaları", Yüksek Lisans Tezi, Okan Üniversitesi, 2019. hdl.
handle. net/ 20. 500. 14517/ 4531 Yabancı kaynaklar
FAO, "FAOSTAT – Trade: Crops and livestock products, Locust beans (carobs)", Temmuz 2026 sürümü. bulks-
faostat. fao. org/ production/ Trade_CropsLivestock_E_A… FAO, "Morocco – Carob (Ceratonia siliqua)", One Country One Product (OCOP) Initiative, 2025. openknowledge.
fao. org/ server/ api/ core/ bitstreams/ 6749540d… Lusa / Agroportal, "Algarve: Pomares de citrinos transformam-se em terras de alfarroba", 23.10.2005. agroportal.
pt/ algarve- pomares- de- citrinos- transformam- se- … Whitaker, T. B., "Sampling Foods for Mycotoxins", Food Additives and Contaminants, 23(1), 50–61, 2006. doi.
org/ 10. 1080/ 02652030500241587 IndexBox / Global Trade Magazine, "Portugal and Italy Remain the Largest Carob Markets Worldwide", 29.01.2020. globaltrademag.
com/ portugal- and- italy- remain- the- largest- … International Chamber of Commerce (ICC), "Incoterms® rules", erişim 2026. iccwbo.
org/ business- solutions/ incoterms- rules/ International Chamber of Commerce (ICC), "Incoterms® 2020", erişim 2026. iccwbo.
Bilimsel Kaynaklarorg/ business- solutions/ incoterms- rules/ incoterms- 2…
