Avrupa Birliği'ne Keçiboynuzu İhracatı ve Mevzuat
Avrupa Birliği, keçiboynuzu ve keçiboynuzu ürünleri için hem büyük bir tüketim pazarı hem de gıda güvenliği kuralları en ayrıntılı tanımlanmış bölgelerden biridir. AB'ye keçiboynuzu meyvesi, kırığı, tozu, çekirdeği veya ekstraktı gönderen bir ihracatçının; kontaminant ve pestisit kalıntı limitlerini, resmi kontrol sistemini ve etiketleme kurallarını birlikte değerlendirmesi gerekir.
Bu yazıda AB gıda mevzuatının keçiboynuzu ihracatını ilgilendiren başlıca başlıklarını, 2021'de yaşanan etilen oksit krizinden çıkarılabilecek dersleri ve ihracat öncesi kontrol listesini kaynaklarıyla birlikte ele alıyoruz. Mevzuat sık güncellendiği için buradaki bilgiler bir başlangıç çerçevesidir; her sevkiyat öncesinde yürürlükteki metinlerin kontrol edilmesi gerekir.
AB Pazarında Keçiboynuzu Ürünleri Neden Ayrı Bir Dikkat İster?
Keçiboynuzu tek bir üründen ibaret değildir. Bahçeden toplanan bakla; kırık (kibble), toz, şurup, ekstrakt ve çekirdekten elde edilen keçiboynuzu gamı (E410) gibi farklı ürünlere dönüşür. AB mevzuatı açısından bu ürünlerin her biri farklı bir kategoride değerlendirilebilir. Örneğin kuru bakla ve kırık bir tarım ürünü olarak pestisit kalıntı kurallarına tabiyken, keçiboynuzu gamı bir gıda katkı maddesi olarak ayrıca katkı maddesi kurallarının kapsamına girer.
Bu çeşitlilik, ihracatçı için şu anlama gelir: "Keçiboynuzu ihraç ediyorum" demek yeterli değildir. Gönderilen ürünün AB mevzuatındaki tanımı, hangi limit tablosuna girdiği ve son kullanıcının onu nasıl kullanacağı baştan netleştirilmelidir. Bir gıda fabrikasına hammadde olarak giden keçiboynuzu tozu ile doğrudan tüketiciye satılacak paketli keçiboynuzu tozunun etiketleme yükümlülükleri aynı değildir.
AB'de bir ürünü piyasaya arz eden işletme, ürünün mevzuata uygunluğunu göstermek durumundadır ve alıcılar bu yükü doğal olarak tedarikçilerine de yansıtır. Bu nedenle analiz sertifikası, izlenebilirlik kayıtları ve teknik şartname, AB'ye yapılan keçiboynuzu ticaretinde neredeyse standart talepler hâline gelmiştir.
Kontaminantlar: 2023/915 Sayılı Tüzük ve Temel İlkeler
AB'de gıdalardaki kontaminantlar (bulaşanlar) için temel çerçeve Konsey'in 315/93 sayılı Tüzüğü ile çizilir; ürün bazındaki azami düzeyler ise Komisyon'un 2023/915 sayılı Tüzüğü ile belirlenir. 25 Nisan 2023 tarihli bu tüzük, 5 Mayıs 2023'te AB Resmî Gazetesi'nde yayımlanmış ve uzun yıllar uygulanan 1881/2006 sayılı Tüzük'ü yürürlükten kaldırmıştır.
Tüzüğün kapsadığı başlıca kontaminant grupları şunlardır (AGRINFO, 2022):
- Mikotoksinler: aflatoksinler, okratoksin A, patulin, deoksinivalenol, zearalenon, fumonisinler, T-2/HT-2 toksinleri, sitrinin, çavdar mahmuzu
- Ağır metaller: kurşun, kadmiyum, cıva, kalay
- Polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH)
- Dioksinler ve PCB'ler
- Nitrat, 3-MCPD, melamin, perklorat
- Bitkisel toksinler: erusik asit, tropan alkaloitleri, pirolizidin alkaloitleri, hidrosiyanik asit, afyon alkaloitleri
Bu tüzükte keçiboynuzu ürünleri açısından akılda tutulması gereken birkaç ilke vardır:
1. Limit aşan gıda piyasaya arz edilemez. Tüzük, Ek I'de listelenen gıdaların belirlenen azami düzeyleri aşması durumunda piyasaya arzını yasaklar.
2. Karıştırarak seyreltme yasaktır. Limitlere uygun bir parti, limitleri aşan bir partiyle karıştırılarak "ortalamada uygun" hâle getirilemez. Bu kural, farklı bahçelerden ve tüccarlardan toplanan keçiboynuzunun birleştirildiği işletmeler için özellikle önemlidir; sorunlu bir partinin iyi partilerle harmanlanması çözüm değildir.
3. Limitler "makul ölçüde ulaşılabilir" düzeyde belirlenir. AGRINFO'nun özetine göre AB, azami düzeyleri iyi tarım ve üretim uygulamalarıyla ulaşılabilecek sıkı bir düzeyde belirler; genotoksik kanserojenler için ise "makul ölçüde ulaşılabilecek en düşük düzey" (ALARA) yaklaşımı uygulanır.
4. Bazı ürün gruplarında aflatoksin için özel etiket kuralları vardır. Yer fıstığı, diğer yağlı tohumlar, sert kabuklu meyveler, kuru meyveler, pirinç ve mısır gibi ileri işleme gidecek ürünler için ayrı etiketleme hükümleri bulunur.
Keçiboynuzu tüzükte kendi adıyla ayrı bir başlık olarak öne çıkan bir ürün değildir. Bu nedenle ihracatçının, ürününün Ek I'deki hangi kategoriye girdiğini ya da hiçbir kategoriye girmeyip girmediğini güncel konsolide metin üzerinden kontrol etmesi gerekir. Kategori dışında kalan ürünler için de genel gıda güvenliği yükümlülükleri sürer; alıcıların büyük kısmı da aflatoksin, okratoksin A ve ağır metaller için kendi iç limitlerini şartnameye yazar.
Pestisit Kalıntıları: 396/2005 Çerçevesi ve "Carobs" Kodu
AB'de pestisit kalıntıları için azami kalıntı limitleri (MRL) 396/2005 sayılı Tüzük çerçevesinde belirlenir ve tüzüğün ekleri sık sık değiştirilir. Keçiboynuzu bu sistemde kendi ürün koduna sahiptir: "0650000 Carobs/Saint John's breads". Bu kod, "Çay, kahve, bitki çayları, kakao ve keçiboynuzu" ürün grubunda, kakao çekirdeğinin hemen ardından yer alır. Örneğin 22 Ocak 2024 tarihli 2024/341 sayılı Komisyon Tüzüğü, bazı etken maddelerin limitlerini değiştirirken bu kodu da tablolarında listeler.
Bu ayrıntı pratikte önemlidir: Keçiboynuzu için ayrı bir kod bulunduğu için, bir etken maddenin keçiboynuzundaki limiti meyve veya sebzelerdeki limitinden farklı olabilir. Dolayısıyla bahçede veya depoda kullanılan her ilacın, AB'nin pestisit veri tabanında "carobs" kodu altında kontrol edilmesi gerekir.
Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), keçiboynuzu için limit taleplerini de değerlendirmektedir. Örneğin EFSA'nın keçiboynuzunda deltametrin limitinin değiştirilmesine ilişkin görüşünde, İspanya yetkili otoritesine yapılan ve hasat sonrası kullanımı kapsayan bir başvuru incelenmiş; keçiboynuzunda 0,01 mg/kg belirleme sınırında bir analiz yöntemi bulunduğu belirtilmiştir. Aynı görüşte uzun dönemli alım hesabının bir tüketici riskine işaret ettiği, keçiboynuzunun bu alıma katkısının ise küçük olduğu ve kararın risk yöneticisine bırakıldığı ifade edilmiştir. Bu örnek, depolama sırasında yapılan ilaçlamaların da kalıntı açısından değerlendirmeye girdiğini hatırlatması bakımından yol göstericidir.
Türkiye tarafında da benzer bir uyum süreci yürümektedir. TİM'in Ocak 2025 tarihli Tarım Bülteni, Türk Gıda Kodeksi Pestisitlerin Maksimum Kalıntı Limitleri Yönetmeliği'nde 8 Ocak 2025'te yapılan değişikliğin AB'nin ilgili tüzüğü dikkate alınarak hazırlandığını aktarmaktadır. Yine de AB'ye ihracatta esas alınacak olan, alıcı ülkede yürürlükte olan AB limitleridir.
Etilen Oksit Krizi: Keçiboynuzu Gamı İçin Önemli Bir Ders
AB'ye keçiboynuzu ürünü gönderen herkesin bilmesi gereken yakın tarihli bir olay, keçiboynuzu gamında (E410) etilen oksit bulunmasıdır. Etilen oksit, AB'de gıdada kullanımı onaylı olmayan bir maddedir; bazı üçüncü ülkelerde ise fumigasyon (sterilizasyon) amacıyla kullanılabilmektedir.
Food Safety News'in aktardığına göre sorun Eylül 2020'de Hindistan menşeli susamla başlamış, 2021 ve 2022'de ise uyarılar keçiboynuzu gamı, guar gamı ve ksantan gamı gibi katkı maddelerine yayılmıştır; bu ürünler arasında Türkiye menşeli katkılar da yer almıştır. FoodNavigator'ın 19 Temmuz 2021 tarihli haberine göre Avrupa Komisyonu'nun gıda ve yem kriz koordinatörleri, etilen oksitle bulaşmış E410 içeren ürünlerin AB pazarından çekilmesi ve tüketiciden geri toplanması konusunda uzlaşmıştır. Gerekçe, tüketiciler için güvenli bir maruziyet düzeyinin tanımlanamamasıdır. Haberde İspanya'nın bildiriminde, İspanya'da üretilen dondurmada kullanılan Türkiye menşeli bir stabilizatörün yer aldığı da belirtilmektedir.
Birleşik Krallık Gıda Standartları Ajansı (FSA) da 5 Ağustos 2021 tarihli sektör yazısında keçiboynuzu gamında 0,25 mg/kg ile 29 mg/kg arasında değişen etilen oksit düzeyleri bulunduğunu belirtmiş; bulaşık gamla üretilen ürünlerin piyasaya arz edilmemesini ve piyasadakilerin çekilmesini istemiştir.
Bu süreç, AB'nin kuralları sıkılaştırmasıyla sonuçlanmıştır. Food Safety News'e göre AB, 2022'de gıda katkı maddelerinde kaynağı ne olursa olsun etilen oksit bulunmasına izin verilmediğini netleştirmiş ve listelenen katkı maddeleri için 0,1 mg/kg'ı (etilen oksit ile 2-kloroetanolün toplamı, etilen oksit cinsinden) aşan kalıntıya izin vermemiştir.
Bu olaydan keçiboynuzu sektörü için çıkarılabilecek dersler şunlardır:
- Tek bir girdideki sorun, o girdiyle üretilen tüm nihai ürünleri etkileyebilir; dondurma gibi ürünlerde geri çağırmalar çok sayıda ülkeye yayılabilir.
- Fumigasyon ve sterilizasyon yöntemleri, alıcı ülkenin mevzuatına göre seçilmelidir.
- Gam üreticileri yalnızca kendi proseslerini değil, işleme yardımcıları ve ambalaj malzemeleri gibi tüm girdileri de denetlemelidir.
- Parti bazında izlenebilirlik, bir sorun çıktığında etkilenen ürünlerin hızla belirlenmesini sağlar.
Resmi Kontroller ve Sınırda Denetim
AB'ye giren gıdalar sınır kontrol noktalarında ve iç pazarda üye ülke otoriteleri tarafından numune alınarak denetlenebilir. Bazı ürün ve menşe kombinasyonları için ise 2019/1793 sayılı Uygulama Tüzüğü ile "artırılmış resmi kontrol" uygulanır. Bu listede yer alan ürünlerin belirli bir oranı sınırda kimlik, fiziki ve laboratuvar kontrolüne tabi tutulur.
Ekonomi Gazetesi'nin 2026 tarihli haberine göre Komisyon bu listeyi en az altı ayda bir güncellemektedir; haberde Türkiye menşeli domates, kuru incir, kimyon, Antep fıstığı ve pul biber gibi ürünlerin kontrol oranlarındaki değişiklikler aktarılmaktadır. Aynı haberde bu kararların ithalat yasağı anlamına gelmediği, ancak daha fazla sevkiyatın laboratuvar analizine tabi tutulmasının rekabet gücünü zayıflattığı vurgulanmaktadır. Haberde keçiboynuzu veya keçiboynuzu gamı adı geçmemektedir; yine de listenin her güncellemede yeni ürünleri kapsayabileceği unutulmamalıdır.
AB'nin Hızlı Alarm Sistemi (RASFF) bildirimleri de bu açıdan izlenmesi gereken bir göstergedir. Belirli bir ürün grubunda bildirimlerin artması, ilerleyen dönemde daha sık kontrol veya ek belge şartı gibi sonuçlar doğurabilir. Etilen oksit örneği, bir ürün grubundaki sorunların aynı menşeden gelen benzer ürünlerin itibarını da etkileyebildiğini göstermiştir.
Etiketleme: 1169/2011 Sayılı Tüzük
Doğrudan tüketiciye sunulacak paketli keçiboynuzu ürünleri, AB'nin tüketicinin gıda konusunda bilgilendirilmesine ilişkin 1169/2011 sayılı Tüzüğü'ne uygun etiketlenmelidir. Tüzüğe göre önceden ambalajlanmış gıdalarda bulunması gereken zorunlu bilgiler genel olarak şunlardır:
| Zorunlu bilgi | Keçiboynuzu ürünlerinde dikkat edilecek nokta |
|---|---|
| Gıdanın adı | Ürünün ne olduğu açık olmalı (ör. kavrulmuş keçiboynuzu tozu) |
| İçindekiler listesi | Tek bileşenli ürünlerde bile karışım varsa tüm bileşenler yazılmalı |
| Alerjenler | Aynı tesiste işlenen alerjenler için çapraz bulaşma değerlendirilmeli |
| Net miktar | Ambalaj tipine uygun birimle |
| Tarih bilgisi | Son tüketim veya tavsiye edilen tüketim tarihi |
| Saklama koşulları | Nem ve sıcaklık hassasiyeti nedeniyle önemlidir |
| İşletmecinin adı ve adresi | AB pazarında sorumlu işletmeci |
| Menşe ülke | Gerektiği durumlarda; yanıltıcı olmamalı |
| Beslenme bildirimi | Tüketiciye sunulan ürünlerde zorunlu |
Etiketin dil ve yazı boyutu gibi biçimsel şartları da tüzükte ve ürünün satılacağı üye ülkenin uygulamasında belirlendiğinden, etiket tasarımı alıcıyla birlikte netleştirilmelidir. Hammadde olarak (dökme veya büyük ambalajda) bir gıda işletmesine satılan ürünlerde ise tüketici etiketi yerine teknik şartname, analiz sertifikası ve sevk belgelerindeki bilgiler ön plana çıkar.
Keçiboynuzu ürünlerinin tanıtımında sağlıkla ilgili ifadeler kullanılacaksa ayrıca dikkatli olunmalıdır. AB'de beslenme ve sağlık beyanları ayrı kurallara tabidir; bu konu ayrı bir yazının kapsamındadır.
AB'ye Keçiboynuzu İhracatı Öncesi Kontrol Listesi
Mevzuat başlıklarını bir araya getirdiğimizde, AB'ye sevkiyat öncesinde gözden geçirilmesi gereken pratik bir liste ortaya çıkar:
- Ürünün AB mevzuatındaki tanımı belirlendi mi? (tarım ürünü, gıda bileşeni, katkı maddesi)
- Bahçede ve depoda kullanılan pestisitler "carobs" kodu altındaki AB limitleriyle karşılaştırıldı mı?
- Mikotoksin ve ağır metal analizleri akredite bir laboratuvarda yapıldı mı?
- Fumigasyon veya sterilizasyonda AB'de izin verilmeyen bir madde kullanılmadığı doğrulandı mı?
- Farklı kaynaklardan gelen partiler, limit aşan ürünle karıştırılmadan mı birleştirildi?
- Parti numarası, hasat bölgesi ve işleme kayıtları izlenebilir mi?
- 2019/1793 listesinin ve RASFF bildirimlerinin güncel durumu kontrol edildi mi?
- Perakende ürünlerde etiket, hedef ülkenin dilinde ve 1169/2011'e uygun mu?
- Alıcının teknik şartnamesindeki iç limitler ve belge talepleri karşılanıyor mu?
Bu liste bir hukuki danışmanlık yerine geçmez; ancak sevkiyatın sınırda veya alıcının giriş kontrolünde sorun yaşama riskini azaltmaya yardımcı olur.
Sık Sorulan Sorular
AB'de keçiboynuzu için ayrı bir pestisit limiti var mı?
Evet. Keçiboynuzu, 396/2005 sistemi içinde "0650000 Carobs/Saint John's breads" koduyla ayrı bir ürün olarak yer alır. Her etken madde için limit bu kod altında kontrol edilmelidir.
Keçiboynuzu ürünleri sınırda mutlaka laboratuvar analizine girer mi?
Her sevkiyat için böyle bir zorunluluk yoktur; ancak üye ülke otoriteleri numune alabilir. Bir ürün 2019/1793 kapsamındaki artırılmış kontrol listesine girerse belirli bir oranda fiziki ve laboratuvar kontrolü uygulanır.
Etilen oksit sorunu yalnızca keçiboynuzu gamını mı ilgilendirir?
Sorun susamla başlamış, daha sonra keçiboynuzu gamı, guar gamı ve ksantan gamı gibi katkı maddelerine yayılmıştır. AB'de etilen oksidin gıdada kullanımı onaylı olmadığından fumigasyon yöntemi tüm keçiboynuzu ürünleri için kontrol edilmelidir.
Dökme hammadde ile paketli ürünün etiketi aynı mı olmalı?
Hayır. Tüketiciye sunulan paketli ürünler 1169/2011'deki zorunlu bilgileri taşımalıdır. Bir gıda işletmesine giden hammaddede ise teknik şartname, analiz sertifikası ve sevk belgeleri öne çıkar.
Carob Türkiye ile AB Pazarına Keçiboynuzu Tedariki
AB pazarı, keçiboynuzu ürünleri için güçlü bir talep barındırırken, bu talebin karşılanması mevzuatın doğru okunmasına ve tedarik zincirinin her halkasında kayıt tutulmasına bağlıdır. Kontaminant limitleri, pestisit kalıntıları, katkı maddesi saflık kuralları ve etiketleme birbirinden bağımsız başlıklar gibi görünse de alıcının gözünde tek bir soruya indirgenir: "Bu parti güvenle kullanılabilir mi?"
Carob Türkiye olarak keçiboynuzu meyvesi, kırığı, unu/tozu, çekirdeği ve ekstraktı tedarik ediyoruz. Ürünlerimizi ürünlerimiz sayfasından inceleyebilir; keçiboynuzu kırığı, keçiboynuzu unu/tozu ve keçiboynuzu çekirdeği sayfalarında ürün ayrıntılarına ulaşabilirsiniz. Toptan ve ihracat talepleriniz için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Keçiboynuzu ürünleri hakkında genel bilgi için Keçiboynuzu Nedir? ve Keçiboynuzu Çekirdeği Nedir? yazılarımıza da göz atabilirsiniz.
Yerli kaynaklar
Karadeniz, Y., "Avrupa Türk tarım ürünlerine denetim dozunu artırdı", Ekonomi Gazetesi, 2026. ekonomigazetesi.
com/ sektor- haberleri/ avrupa- turk- tarim- ur… Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM), "Tarım Bülteni", Ocak 2025. tim.
org. tr/ files/ downloads/ TİM_Tarim_Bulteni/ TarimBulteni… Yabancı kaynaklar
European Commission, "Commission Regulation (EU) 2023/915 on maximum levels for certain contaminants in food and repealing Regulation (EC) No 1881/2006", Official Journal of the European Union L 119, 2023. eur-
lex. europa. eu/ eli/ reg/ 2023/ 915/ oj/ eng AGRINFO (COLEAD), "EU legislation on contaminants – maximum levels explained", 2022. agrinfo.
eu/ book- of- reports/ eu- contaminants- maximum- levels… European Commission, "Commission Regulation (EU) 2024/341 amending Annexes II and V to Regulation (EC) No 396/2005 as regards maximum residue levels for diethofencarb, fenoxycarb, flutriafol and pencycuron in or on certain products", 2024. lawplayer.
com/ eu/ act/ 32024R0341 EFSA, "Modification of the existing maximum residue level for deltamethrin in carobs/Saint John's breads", EFSA Journal. efsa.
europa. eu/ el/ efsajournal/ pub/ 6271 Askew, K., "'No safe level of exposure': EC orders mass recall of products contaminated with ethylene oxide", FoodNavigator, 2021. foodnavigator.
com/ Article/ 2021/ 07/ 19/ No- safe- level- of- exp… Food Standards Agency (FSA), "Advice on ethylene oxide (ETO) in Locust Bean Gum (E410)", 2021. bfff.
co. uk/ wp- content/ uploads/ 2021/ 08/ FSA- advice- on- ETO- i… Food Safety News, "EU to tighten ethylene oxide rule for food additives", 2022. foodsafetynews.
com/ 2022/ 08/ eu- to- tighten- ethylene- oxide- r… YesWeLab, "EU Regulation No. 1169/2011 – INCO". blog.
Bilimsel Kaynaklaryeswelab. fr/ en/ agrifood/ eu- regulation- no. - 1169- 2011- …
