Dünyada Keçiboynuzu Üretimi: Ülkeler ve Rakamlar
Keçiboynuzu, Akdeniz havzasına özgü ve üretimi birkaç ülkede yoğunlaşan bir üründür. İspanya, Portekiz, İtalya, Fas, Yunanistan, Kıbrıs ve Türkiye dünya üretiminin büyük bölümünü sağlar. Ancak "dünyada ne kadar keçiboynuzu üretiliyor?" sorusunun cevabı, hangi veri kaynağına bakıldığına göre ciddi biçimde değişir.
Bu yazıda FAO'nun FAOSTAT veri tabanındaki güncel rakamları, ulusal kaynakların verdiği tahminleri ve bilimsel derlemelerdeki ortalamaları yan yana koyuyor; rakamların neden birbirini tutmadığını ve sektör için ne anlama geldiğini açıklıyoruz.
Keçiboynuzu Üretimi Neden Birkaç Ülkede Yoğunlaşır?
Keçiboynuzu ağacı (Ceratonia siliqua), sıcak ve kurak yazları, ılık ve yağışlı kışları olan Akdeniz iklimine uyum sağlamış bir türdür. Journal of Ecology'de yayımlanan kapsamlı tür değerlendirmesinde keçiboynuzunun Akdeniz havzasına özgü olduğu, kuraklığa ve tuzluluğa yüksek tolerans gösterdiği ve kireçli, besince fakir topraklarda da yetişebildiği belirtilmektedir. Aynı çalışma, ticari meyve üretiminin son on yıllarda gerilediğine dikkat çeker.
Bu iklim gereksinimi, üretimin coğrafyasını da belirler. Ağaç dona karşı hassas olduğu için yetiştiricilik kıyı şeridine ve düşük rakımlı alanlara sıkışır. Bu yüzden keçiboynuzu; İspanya'nın Valensiya ve Balear bölgelerinde, Portekiz'in Algarve kıyısında, İtalya'nın Sicilya'sında, Fas'ın Atlas ve Rif dağlarının eteklerinde, Yunanistan'da, Kıbrıs'ta ve Türkiye'nin Akdeniz ile Ege kıyılarında ekonomik önem taşır.
Üretimin bir başka özelliği de büyük bölümünün geleneksel, kuru tarım koşullarındaki yaşlı bahçelerden ve doğal ağaçlardan gelmesidir. Türk bilim dergisi Turkish Journal of Botany'de yayımlanan derlemede, dünya üretimindeki uzun dönemli düşüşün başlıca nedenleri olarak bahçelerin yaşlanması, yenileme programlarının yokluğu ve yeni dikimlerin azlığı gösterilir. Bu nedenle keçiboynuzu üretimi, yıllık hava koşullarına ve hasat işçiliğine diğer birçok meyveye göre daha duyarlıdır.
FAOSTAT Verileri Ne Söylüyor?
Dünya genelindeki tarımsal üretim istatistiklerinin temel kaynağı, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'nün (FAO) FAOSTAT veri tabanıdır. Keçiboynuzu burada "Locust beans (carobs)" adıyla izlenir. Aşağıdaki rakamlar, FAOSTAT'ın Aralık 2025'te güncellenen "Crops and livestock products" veri setinden doğrudan alınmıştır.
| Ülke | 2014 (ton) | 2017 (ton) | 2023 (ton) |
|---|---|---|---|
| Portekiz | 64.895 | 41.328 (tahmini) | Veri yok |
| İtalya | 31.486 | 28.910 | Veri yok |
| Fas | 22.169 (tahmini) | 22.244 (tahmini) | 22.605 (tahmini) |
| Türkiye | 13.985 | 15.016 | 24.561 |
| Yunanistan | 13.473 | 12.287 | Veri yok |
| Kıbrıs | 11.034 | 7.475 | Veri yok |
| Lübnan | 2.922 (tahmini) | 4.431 | 4.055 (tahmini) |
| Cezayir | 3.655 | 4.042 | 3.435 (tahmini) |
| Dünya toplamı | 166.449 | 138.842 (tahmini) | 56.328 (tahmini) |
Tablo ilk bakışta şaşırtıcıdır: 2017'de yaklaşık 139 bin ton olan dünya toplamı, 2018'den itibaren 46–57 bin ton bandına iner. Bunun nedeni üretimin gerçekten üçte birine düşmesi değildir. FAOSTAT'ta Portekiz, İtalya, Yunanistan ve Kıbrıs için 2017'den sonra veri bulunmamakta, İspanya için 2018 ve sonrası "eksik değer" olarak işaretlenmektedir. Yani 2018 sonrası "dünya toplamı", büyük Avrupa üreticileri olmadan hesaplanmış bir rakamdır. Wikipedia'daki keçiboynuzu maddesi de FAOSTAT'a dayanarak 2022 dünya toplamını yaklaşık 56 bin ton olarak verir ve bu toplamın neredeyse tamamının Türkiye ile Fas'tan geldiğini, her ülkenin FAOSTAT'a bildirim yapmadığını not eder.
Tablodaki bir başka ayrıntı da İspanya'dır. FAOSTAT, İspanya için 2014'te yalnızca 887 ton, 2017'de 1.233 ton gösterir. Oysa İspanya Tarım Bakanlığı (MAPA) verilerine dayanan bilimsel derlemeler, ülkenin 2021 üretimini 48.756 ton olarak aktarır. Bu fark, FAOSTAT'taki İspanya serisinin keçiboynuzu üretimini doğru yansıtmadığını gösterir. Bu nedenle FAOSTAT rakamlarını tek başına "dünya sıralaması" olarak okumak yanıltıcı olur.
Fas'ın değerlerinin yanındaki "tahmini" ifadesi de önemlidir. FAOSTAT, Fas rakamlarını uzun yıllardır "I" (bir kurum tarafından tahmin edilen/atfedilen değer) bayrağıyla yayımlamaktadır; yani bunlar resmi ölçüm değil, model tahminleridir.
Bilimsel Derlemelerde Ülke Payları
FAOSTAT'taki boşlukları doldurmak için araştırmacılar FAO verilerini ulusal istatistiklerle birleştirir. Mahdad ve Gaouar'ın 2023 tarihli derlemesi, FAO, İspanya Tarım Bakanlığı (MAPA) ve İtalya İstatistik Kurumu (ISTAT) verilerini kullanarak 2012–2021 dönemi için şu tabloyu çizer:
- Dünya ortalama üretimi yıllık yaklaşık 183.915 ton, hasat alanı yaklaşık 74.229 hektar
- İspanya yıllık ortalama 44.114 tonla birinci (dünya üretiminin yaklaşık dörtte biri)
- Portekiz yaklaşık yüzde 23, İtalya yaklaşık yüzde 17 pay
- Fas 22.031 tonla yaklaşık yüzde 12 pay
- Türkiye 15.489 tonla beşinci sırada
- İlk dört ülke, dünya üretiminin yaklaşık yüzde 76'sını sağlıyor
Aynı çalışma, uzun vadeli düşüşü de rakamlarla ortaya koyar: 1945'te yaklaşık 650 bin ton olarak aktarılan dünya üretimi, 2012–2021 ortalamasında 184 bin ton civarına gerilemiştir. İspanya'da 1945'te 420 bin ton olarak verilen üretim 2021'de 48.756 tona, Cezayir'de 1961'de 24 bin ton olan üretim 2021'de 3.219 tona inmiştir.
Food Chemistry dergisinde yayımlanan bir başka derleme (Stavrou ve ark., 2018), FAO verilerine dayanarak 1994 ile 2014 arasında dünya keçiboynuzu hasat alanının yaklaşık 140.849 hektardan 71.374 hektara, üretimin ise yaklaşık 219.541 tondan 156.798 tona düştüğünü aktarır. Farklı kaynaklar farklı yıllara baksa da ortak mesaj aynıdır: keçiboynuzu üretimi birkaç on yıldır gerileme eğilimindedir ve bugün geçmişteki seviyelerinin oldukça altındadır.
Ülke Ülke Üretim Tablosu
İspanya
Bilimsel kaynaklarda ve sektör açıklamalarında dünyanın en büyük üreticisi olarak gösterilir. Üretim Valensiya Bölgesi, Balear Adaları ve Katalonya'da yoğunlaşır. Valensiya bölge yönetiminin 2024'te paylaştığı bilgilere göre bölgede 16.200 hektar keçiboynuzu alanı bulunur ve yıllık 18–20 bin ton üretimle ülke üretiminin yaklaşık yüzde 30'u buradan gelir. Ulusal toplam için ise kaynaklar farklı aralıklar verir; 2024–2025 tarihli sektör haberlerinde 60–70 bin ton ve 60–80 bin ton gibi tahminler geçer. İspanya'nın sektör yapısını ayrı bir yazıda ele alıyoruz.
Portekiz
Üretimin merkezi Algarve bölgesidir. FAOSTAT'ın son resmi Portekiz verisi 2015'te 34.398 tondur; 2016–2017 değerleri tahmini olarak yayımlanmıştır. Portekiz basınında yer alan bir habere göre Algarve'de 2021 hasadında yaklaşık 30 bin ton keçiboynuzu toplanmış, 2022 hasadında ise kuraklık nedeniyle yüzde 40'a varan düşüş beklenmiştir.
İtalya
Üretimin büyük kısmı Sicilya'dadır. FAOSTAT'ta 2017 yılı için 28.910 ton görünür. İtalya, aynı zamanda önemli bir ithalatçı ve işleyici ülkedir: FAOSTAT dış ticaret verilerine göre 2024'te yaklaşık 5.013 ton keçiboynuzu ithal etmiştir.
Fas
Kuzey Afrika'nın en büyük üreticisidir. FAO'nun 2025 tarihli "Tek Ülke Tek Ürün" (OCOP) belgesi, Fas'ın yıllık 40–60 bin ton keçiboynuzu ürettiğini ve üretimin büyük kısmının yaklaşık 71 bin hektarlık orman alanlarından geldiğini belirtir. Bu aralık, FAOSTAT'taki yaklaşık 22,6 bin tonluk tahmini değerin çok üzerindedir; farkın nedeni FAOSTAT'taki Fas rakamlarının ölçüm değil tahmin olmasıdır. Fas'ı ayrıntılı olarak ayrı bir yazıda inceliyoruz.
Yunanistan ve Kıbrıs
Yunanistan'da FAOSTAT'ın son değeri 2017'de 12.287 ton, Kıbrıs'ta 7.475 tondur. Kıbrıs, kişi başı tüketimde ve keçiboynuzunun kültürel öneminde öne çıkar. IndexBox'ın 2020'de yayımlanan pazar analizine göre kişi başı tüketim sıralamasında Portekiz'den sonra Kıbrıs ve Yunanistan gelmektedir.
Türkiye
Türkiye'nin rakamları, TÜİK verilerine dayandığı için FAOSTAT'ta "resmi değer" olarak yer alır ve seri kesintisizdir. Üretim 2014'te 13.985 ton iken 2019'da 16.256 tona, 2022'de 25.106 tona yükselmiş; 2023'te 24.561 ton, 2024'te 25.000 ton olmuştur. Aynı dönemde FAOSTAT'taki hasat alanı 2018'de 682 hektardan 2024'te 2.248 hektara çıkmıştır. Türkiye'de üretim ağırlıklı olarak Mersin, Antalya ve Muğla'da yoğunlaşır; Çukurova Kalkınma Ajansı'nın 2021 tarihli fizibilite raporu, 2019 yılında Türkiye üretiminin yüzde 43'ünün Mersin'den geldiğini TÜİK verisiyle aktarır.
Türkiye "Dünya Lideri" mi?
2025'in sonlarında Türk basınında "Türkiye 24 bin 561 ton üretimle keçiboynuzunda dünya lideri" şeklinde haberler yer aldı. Bu rakam FAOSTAT'taki Türkiye 2023 değeriyle birebir örtüşür ve FAOSTAT sıralamasında gerçekten de Türkiye ilk sırada, Fas ikinci, Lübnan üçüncü sıradadır.
Ancak bu sıralama, yukarıda anlattığımız veri boşluğunun bir sonucudur. İspanya, Portekiz, İtalya, Yunanistan ve Kıbrıs 2018 sonrasında FAOSTAT'ta yer almadığı için listede görünmez. Ulusal kaynaklar ve bilimsel derlemeler dikkate alındığında İspanya ve Portekiz'in üretimi Türkiye'nin üzerindedir. Doğru ifade şudur: Türkiye, FAOSTAT'a düzenli ve resmi veri bildiren üreticiler arasında ilk sıradadır ve üretimini son on yılda belirgin biçimde artıran az sayıdaki ülkeden biridir.
Bu ayrım, özellikle ihracat görüşmelerinde önem taşır. Yabancı alıcılar sektörü genellikle Avrupa'daki işleyiciler üzerinden tanır; rakamları kaynağıyla ve doğru bağlamda sunmak güvenilirliği artırır.
Rakamlar Neden Bu Kadar Farklı?
Keçiboynuzu istatistiklerine bakan herkes, aynı yıl için birbirinden çok farklı rakamlarla karşılaşır. Örneğin Heliyon dergisindeki 2024 tarihli bir derleme, dünyada yılda yaklaşık 400 bin ton keçiboynuzu üretildiğini ve bunun yüzde 70'inden fazlasının Avrupa Birliği ülkelerinden geldiğini yazar; ancak bu cümle için bir kaynak göstermez. FAOSTAT'ın güncel toplamı 57 bin ton, 2012–2021 ortalamasına dayanan derleme ise 184 bin tondur. Bu farkların başlıca nedenleri şunlardır:
- Bazı ülkelerin FAO'ya düzenli bildirim yapmaması
- Ölçüm yerine tahmin ve model değerlerinin kullanılması
- Orman ağaçlarından ve dağınık bahçelerden yapılan hasadın kayda geçmemesi
- Bazı kaynakların belirli bir yılı, bazılarının çok yıllık ortalamayı vermesi
- Yıllar arası rekolte dalgalanmasının çok yüksek olması
Son madde özellikle önemlidir. Keçiboynuzu, yağışa ve çiçeklenme dönemindeki hava koşullarına bağlı olarak bir yıldan diğerine ciddi rekolte farkları gösterebilir. FAOSTAT'taki Portekiz serisi bunu açıkça gösterir: 2014'te 64.895 ton olan üretim 2015'te 34.398 tona inmiştir. İtalya'da 2012'de 30.841 ton olan üretim 2013'te 9.445 tona düşmüştür.
Üretim ve Dış Ticaret İlişkisi
Üretim sıralaması ile ihracat sıralaması aynı değildir. FAOSTAT'ın Temmuz 2026'da güncellenen dış ticaret verilerine göre 2024'te dünya keçiboynuzu ihracatı yaklaşık 32.872 tondur. Bu ihracatın en büyük kısmı İspanya (13.323 ton), Portekiz (5.860 ton), İtalya (4.308 ton) ve Fas'tan (4.296 ton) gelmiştir. Aynı yıl ithalatta İspanya (6.489 ton) ve İtalya (5.013 ton) öne çıkar. Yani büyük üreticiler aynı zamanda diğer ülkelerden hammadde alıp işleyen ülkelerdir.
Bu tablo, keçiboynuzunun ticaretinin büyük ölçüde işlenmiş ürünler üzerinden yürüdüğünü gösterir. Meyvenin tamamından çok kırık (kibble), toz, çekirdek ve özellikle çekirdekten elde edilen keçiboynuzu gamı uluslararası pazarda el değiştirir. Nitekim FAO'nun Fas belgesi, ülkede çekirdeklerin büyük kısmının işlenmeden ihraç edildiğini vurgular. FAOSTAT'ın bu kalemi için Türkiye'ye ait bir ihracat kaydı bulunmaz; Türkiye'nin keçiboynuzu dış ticareti farklı gümrük kalemleri altında izlenir. Türkiye'nin ihracat verilerini ayrı bir yazıda ele alıyoruz.
Sık Sorulan Sorular
Dünyada en çok keçiboynuzu üreten ülke hangisidir? Bilimsel derlemeler ve ulusal kaynaklar İspanya'yı birinci üretici olarak gösterir. FAOSTAT'ın güncel sıralamasında ise İspanya ve diğer Avrupa üreticilerinin verisi olmadığı için Türkiye ilk sıradadır.
Dünya keçiboynuzu üretimi ne kadardır? Tek bir kesin rakam yoktur. FAOSTAT'ın güncel toplamı yaklaşık 57 bin ton olsa da büyük üreticileri içermez. 2012–2021 dönemi için FAO ve ulusal verileri birleştiren bir derleme yıllık ortalamayı yaklaşık 184 bin ton olarak verir.
Türkiye'nin keçiboynuzu üretimi ne kadar? TÜİK kaynaklı FAOSTAT verilerine göre 2023'te 24.561 ton, 2024'te 25.000 tondur.
Keçiboynuzu üretimi artıyor mu, azalıyor mu? Uzun vadede dünya genelinde gerileme vardır. Türkiye ise son on yılda üretimini ve hasat alanını artıran ülkeler arasındadır.
Carob Türkiye ile Keçiboynuzu Tedariki
Dünya üretiminin sınırlı sayıda ülkede yoğunlaşması ve rekoltenin yıldan yıla dalgalanması, keçiboynuzu alıcıları için düzenli ve izlenebilir tedariki önemli hale getirir. Carob Türkiye olarak keçiboynuzu meyvesi, kırığı, unu/tozu, çekirdeği ve ekstraktı tedarik ediyoruz. Ürün gamımızı Ürünlerimiz sayfasında inceleyebilir, toptan ve ihracat talepleriniz için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Keçiboynuzunun genel özelliklerini merak ediyorsanız Keçiboynuzu Nedir? yazımıza göz atabilirsiniz.
Yerli kaynaklar
Mahdad, Y. M., Gaouar, S. B. S., "Origin, distribution and domestication of the carob tree (Ceratonia siliqua L.)", Turkish Journal of Botany (TÜBİTAK), 47(2), 89–96, 2023. doi.
org/ 10. 55730/ 1300- 008X. 2748 Çukurova Kalkınma Ajansı (T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda), "Mersin İli Keçiboynuzu İşleme Tesisi Yatırımı Ön Fizibilite Raporu", 2021. yatirimadestek.
gov. tr/ pdf/ assets/ upload/ fizibiliteler/ mer… İstiklal Gazetesi (Anadolu Ajansı kaynaklı), "Türkiye 7 Üründe Dünya Lideri", 21.11.2025. istiklal.
com. tr/ ekonomi/ turkiye- 7- urunde- dunya- lideri- 107… Yabancı kaynaklar
FAO, "FAOSTAT – Crops and livestock products (Production_Crops_Livestock_E_All_Data), Locust beans (carobs)", Aralık 2025 sürümü. bulks-
faostat. fao. org/ production/ Production_Crops_Livesto… FAO, "FAOSTAT – Trade: Crops and livestock products, Locust beans (carobs)", Temmuz 2026 sürümü. bulks-
faostat. fao. org/ production/ Trade_CropsLivestock_E_A… FAO, "Morocco – Carob (Ceratonia siliqua)", One Country One Product (OCOP) Initiative, 2025. openknowledge.
fao. org/ server/ api/ core/ bitstreams/ 6749540d… Thomas, P. A., Garcia-Martí, X., Mukassabi, T. A., Tous, J., "International Biological Flora: Ceratonia siliqua", Journal of Ecology, 112(8), 1885–1922, 2024. doi.
org/ 10. 1111/ 1365- 2745. 14325 Stavrou, I. J., Christou, A., Kapnissi-Christodoulou, C. P., "Polyphenols in carobs: A review on their composition, antioxidant capacity and cytotoxic effects, and health impact", Food Chemistry, 269, 355–374, 2018. doi.
org/ 10. 1016/ j. foodchem. 2018. 06. 152 Correia, P. J., Pestana, M., "Sugars and phenols in carob tree fruits from different producing countries: A short review", Heliyon, 10(10), e30922, 2024. doi.
org/ 10. 1016/ j. heliyon. 2024. e30922 Valencia Plaza (Europa Press), "Agricultura busca revitalizar el cultivo del algarrobo para apostar por la sostenibilidad", 03.08.2024. valenciaplaza.
com/ valenciaplaza/ agricultura- busca- revital… SIC Notícias / Agroportal, "Seca compromete campanha de alfarroba no Algarve", 11.02.2022. agroportal.
pt/ seca- compromete- campanha- de- alfarroba- no- al… IndexBox / Global Trade Magazine, "Portugal and Italy Remain the Largest Carob Markets Worldwide", 29.01.2020. globaltrademag.
com/ portugal- and- italy- remain- the- largest- … Wikipedia, "Carob" (FAOSTAT 2022 verisine atıfla). en.
Bilimsel Kaynaklarwikipedia. org/ wiki/ Carob
