İspanya ve Portekiz Keçiboynuzu Sektörü
İspanya ve Portekiz, Avrupa'nın ve büyük olasılıkla dünyanın en büyük iki keçiboynuzu üreticisidir. İki ülkede de üretim belirli kıyı bölgelerinde yoğunlaşır; meyvenin etli kısmı ve özellikle çekirdekten elde edilen keçiboynuzu gamı, gelişmiş bir işleme sanayisi aracılığıyla dünyaya ihraç edilir.
Bu yazıda İspanya ve Portekiz'deki üretim bölgelerini, bahçe yapısını, işleme sanayisinin işleyişini, dış ticaret rakamlarını ve son yıllarda gündeme gelen hırsızlık, kuraklık ve bahçe yenileme gibi konuları kaynaklarıyla ele alıyoruz.
İber Yarımadası Keçiboynuzunda Neden Öne Çıkar?
Keçiboynuzu, Akdeniz iklimine özgü, kuraklığa dayanıklı ama dona karşı hassas bir ağaçtır. İspanya'nın doğu kıyısı ile Portekiz'in güney kıyısı, bu ağaç için ideal koşulları sunar: kurak ve sıcak yazlar, ılık kışlar ve denizin yumuşattığı bir iklim. Turkish Journal of Botany'de yayımlanan bir derleme, FAO, İspanya Tarım Bakanlığı (MAPA) ve İtalya İstatistik Kurumu (ISTAT) verilerini birleştirerek 2012–2021 döneminde İspanya'yı yıllık ortalama 44.114 tonla dünyanın birinci, Portekiz'i ise yaklaşık yüzde 23 payla ikinci üreticisi olarak gösterir.
Bu iki ülkeyi öne çıkaran yalnızca üretim hacmi değildir. Her iki ülkede de keçiboynuzu, yüzyıllardır süren bir ticaret geleneğine ve günümüzde uluslararası pazara dönük bir işleme sanayisine sahiptir. Keçiboynuzu tohumlarından elde edilen gam (E410), meyve etinden elde edilen kırık ve toz ürünler, iki ülkenin ihracatında önemli bir yer tutar.
Ancak bu liderlik, uzun vadeli bir düşüşün gölgesindedir. Aynı derlemeye göre İspanya'nın üretimi 1945'te yaklaşık 420 bin ton olarak aktarılırken MAPA verilerine göre 2021'de 48.756 tona inmiştir. Yazarlar düşüşün başlıca nedenleri olarak bahçelerin yaşlanmasını, yenileme programlarının yokluğunu ve yeni dikimlerin azlığını gösterir.
İspanya: Valensiya'dan Balear Adaları'na
İspanya'da keçiboynuzu yetiştiriciliği Valensiya Bölgesi (Comunitat Valenciana), Balear Adaları ve Katalonya'da yoğunlaşır. İspanyolcada meyveye "algarroba", Valensiya ve Katalan dilinde ise "garrofa" denir; çekirdek ve çekirdekten elde edilen gam da sektörde "garrofín" adıyla bilinir.
Üretim büyüklüğü
İspanya'nın toplam üretimi için kaynaklar farklı rakamlar verir ve bu durum keçiboynuzu istatistiklerinin genel sorununu yansıtır:
- MAPA verisine dayanan bilimsel derleme: 2021'de 48.756 ton
- Madrid'deki Fruit Attraction fuarının 2024 tarihli sektör haberi: yılda 60–80 bin ton bütün meyve, yaklaşık 45 bin hektar alan
- Valensiya bölge tarım bakanının 2025'teki açıklaması: İspanya genelinde yılda 60–70 bin ton
Valensiya bölge yönetiminin 2024'te paylaştığı bilgilere göre bölge, 16.200 hektarla İspanya'da en geniş keçiboynuzu alanına sahiptir; yıllık 18–20 bin tonluk üretimiyle ulusal üretimin yaklaşık yüzde 30'unu karşılar. Bölge yönetimi, keçiboynuzu yetiştiriciliğini yeniden canlandırmak için kurslar ve atölyeler düzenlemekte, keçiboynuzu ununun fırıncılıkta kullanımını tanıtan etkinlikler yapmaktadır.
Bahçe yapısı ve dönüşüm
İspanya'daki keçiboynuzu alanlarının büyük kısmı geleneksel, kuru tarım koşullarındaki yaşlı bahçelerden oluşur. Fruit Attraction'ın 2024 tarihli haberine göre son yirmi yılda verimli alan; sökümler, daha kârlı ürünlerle rekabet ve kıyı şeridindeki yapılaşma nedeniyle azalmış, bu da arzı daraltmıştır.
Aynı kaynak, sektörde bir dönüşümün başladığını da anlatır. Bazı fidancılar, yaşlı kuru tarım bahçelerinin yerine daha sık dikilen, sulanan ve daha erken verime yatan bahçeler kurmayı önermektedir. Habere göre geleneksel keçiboynuzu ağacı 8–10 yılda meyveye yatarken yeni sistemlerde bu sürenin yaklaşık 3 yıla indirilmesi hedeflenmekte; geleneksel bahçelerde hektar başına 3–4 ton olan verimin çok daha yükseğe çıkarılması amaçlanmaktadır. Haberde dişi çeşitler arasında "Duraió" adı geçmekte, tozlayıcı olarak erselik (hermafrodit) çeşitlerin bahçeye karıştırılması önerilmektedir. Bu çalışmaların, İspanya'daki keçiboynuzu yenilikçi şirketler birliği (EiG) ile iş birliği içinde yürütüldüğü belirtilir.
Keçiboynuzunun botanik, bahçecilik ve genetik kaynaklarını ele alan kapsamlı bir derleme de İspanyol araştırmacılar Tous, Romero ve Batlle tarafından Horticultural Reviews'da yayımlanmıştır. Bu çalışma, sektörün çeşit ve yetiştiricilik bilgisinin önemli ölçüde İspanya'daki araştırmalara dayandığını gösterir.
Portekiz: Algarve'nin "Kara Altını"
Portekiz'de keçiboynuzu üretimi neredeyse tamamen güneydeki Algarve bölgesinde toplanır. Portekizcede meyveye "alfarroba" denir. Yerel basında keçiboynuzu için sıkça "Algarve'nin kara altını" benzetmesi kullanılır.
Üretim ve alan
FAOSTAT'taki Portekiz serisi, yıldan yıla ne kadar büyük rekolte dalgalanması yaşandığını açıkça gösterir. Resmi verilere göre üretim 2014'te 64.895 ton, 2015'te 34.398 tondur; 2016 ve 2017 için tahmini değerler (40–41 bin ton civarı) yayımlanmış, sonrasında FAOSTAT'a Portekiz verisi girilmemiştir.
Portekiz basınındaki haberler de bu dalgalanmayı doğrular. SIC Notícias'ın 2022 tarihli haberine göre Algarve'de 2021'de yaklaşık 30 bin ton keçiboynuzu üretilmiş; bölge, üreticiler tarafından dünya üretiminin yaklaşık dörtte birini sağlayan bölge olarak tanımlanmış ve kuraklık nedeniyle sonraki hasatta yüzde 40'a varan düşüş beklenmiştir.
Narenciyeden keçiboynuzuna
Algarve'deki dönüşüm yeni değildir. Lusa ajansının 2005 tarihli bir haberine göre bölgede üreticiler, daha az su ve bakım istediği ve fiyatları daha istikrarlı olduğu için portakal bahçelerinin bir kısmını keçiboynuzuna dönüştürmeye başlamıştı. Aynı haberde bölge tarım müdürlüğüne dayanarak Algarve'deki keçiboynuzu alanının o yıl için yaklaşık 93 bin hektar olarak tahmin edildiği aktarılır; bu alanın önemli kısmı badem gibi diğer ürünlerle karışık bahçelerden oluşur.
Yerel çeşitler
Algarve Üniversitesi araştırmacılarının 2024 tarihli derlemesi, bölgenin yerel çeşitleri arasında Mulata, Galhosa, Aida, Canela, Spargale ve Lagoinha'yı sayar. Aynı çalışmaya göre bu çeşitlerin meyve etindeki şeker ve fenolik madde içeriği, çeşide ve toprak tipine göre belirgin farklılık gösterir. Derleme bir başka önemli noktaya da dikkat çeker: depolama ve işleme tesisleri, gelen meyveleri genellikle kökenine veya çeşidine göre ayırmamaktadır.
İşleme Sanayisi Nasıl Çalışır?
Her iki ülkede de keçiboynuzu ekonomisi, meyvenin iki ana bileşeni etrafında döner: meyve eti (pulp) ve çekirdek. Algarve Üniversitesi derlemesine göre meyve eti, meyve ağırlığının yüzde 80–90'ını, çekirdek ise yüzde 10–25'ini oluşturur; ancak meyvenin en değerli ürünleri çekirdekten elde edilir.
Tipik akış şöyledir:
- Hasat (ağırlıklı olarak ağustos–eylül)
- Meyvelerin tüccar depolarında toplanması
- Kırma tesislerinde çekirdeğin meyve etinden ayrılması
- Meyve etinin kırık (kibble) ve toz olarak sınıflandırılması
- Çekirdeklerin gam fabrikalarında kabuk, endosperm ve embriyo olarak ayrıştırılması
- Endospermden keçiboynuzu gamı (E410) üretimi ve ihracatı
Algarve Üniversitesi derlemesi, hasat edilen meyvelerin genellikle çekirdeği meyve etinden ayıran küçük sanayi birimlerine götürüldüğünü belirtir. Lusa'nın 2005 tarihli haberinde ise Algarve'de çekirdek işleyen iki fabrikadan söz edilir ve çekirdek ürünlerinin neredeyse tamamının ihraç edildiği, Portekiz'de kalan payın çok küçük olduğu aktarılır. Haberde bu fabrikalardan birinin çok uluslu bir gıda bileşenleri şirketinin bünyesine geçtiği de belirtilir; bu durum, keçiboynuzu gamı sanayisinin uluslararası şirketlerle iç içe olduğunu gösterir.
Meyve eti tarafında ise kullanım alanları geniştir. Portekiz basınındaki haberler; tatlılar, bisküviler, kekler, likörler, şurup, ekmek ve hayvan yemi gibi ürünleri sayar. Çekirdek ise gıda, ilaç, kozmetik ve tekstil sanayisinde kullanılan gamın hammaddesidir.
Dış Ticarette İspanya ve Portekiz
FAOSTAT'ın Temmuz 2026'da güncellenen dış ticaret verileri, iki ülkenin keçiboynuzu ticaretindeki ağırlığını açıkça ortaya koyar. "Locust beans (carobs)" kaleminde dünya ihracatı 2024'te yaklaşık 32.872 tondur; bunun 13.323 tonu İspanya'dan, 5.860 tonu Portekiz'den gelmiştir. 2022'de İspanya'nın ihracatı 22.140 ton, Portekiz'inki 11.782 tondur.
| Gösterge (FAOSTAT) | İspanya | Portekiz |
|---|---|---|
| İhracat 2022 (ton) | 22.140 | 11.782 |
| İhracat 2023 (ton) | 15.969 | 3.794 |
| İhracat 2024 (ton) | 13.323 | 5.860 |
| İthalat 2024 (ton) | 6.489 | 517 |
Tablodaki dikkat çekici nokta, İspanya'nın aynı zamanda önemli bir ithalatçı olmasıdır. 2024'te 6.489 tonla dünyanın en büyük keçiboynuzu ithalatçısı konumundadır. Bu, İspanyol işleme sanayisinin yalnızca yerli meyveyle yetinmeyip diğer ülkelerden de hammadde aldığını gösterir. Portekiz'in ihracatındaki yıllar arası büyük fark da rekolte dalgalanmasının dış ticarete doğrudan yansıdığını düşündürür.
Portekiz basınında Japonya, yerel keçiboynuzu sanayisinin başlıca ihracat pazarlarından biri olarak anılır. Lusa'nın 2005 tarihli haberi de çekirdek işleyicilerinin Avrupa, Çin, Japonya ve ABD'ye ihracat yaptığını aktarır.
Güncel Sorunlar: Fiyat Artışı, Hırsızlık ve Kuraklık
Son yıllarda iki ülkede de keçiboynuzu fiyatlarının hızla yükselmesi, beklenmedik bir sorunu gündeme getirdi: hırsızlık. Valensiya'da bölge polisinin 2020'deki bir operasyonunda 632 ton çalıntı keçiboynuzuna el konulduğu, izinsiz faaliyet gösteren depoların tespit edildiği bildirildi. Haberde keçiboynuzu fiyatlarının son yıllarda yaklaşık beş katına çıktığı belirtildi. 2022'deki bir başka haberde, 2021 eylülünden bu yana yalnızca Valensiya ilinde 65 tonu aşan keçiboynuzu hırsızlığı nedeniyle 19 kişinin tutuklandığı aktarıldı.
Portekiz'de de benzer bir tablo vardı. Lusa'nın 2022 tarihli haberine göre Algarve'de ocak–temmuz döneminde keçiboynuzu el koyma vakaları bir önceki yılın aynı dönemine göre iki katına çıkmış, hırsızlık şikâyetleri 20'den 73'e yükselmişti. Üreticiler, keçiboynuzu alım satımının resmi bir kayıt sistemine bağlanmasını öngören bir yasal düzenleme talep etmişti. Haberde fiyatların birkaç yıl içinde kat kat arttığı da vurgulandı.
Kuraklık ise iki ülke için ortak bir risktir. Keçiboynuzu kuraklığa dayanıklı bir ağaç olsa da uzun süren yağışsızlık rekolteyi belirgin biçimde düşürebilir. 2022'deki Algarve haberinde beklenen yüzde 40'a varan düşüş, bunun en somut örneğidir.
Bu gelişmeler sektör için iki önemli sonuç doğurur: Birincisi, hammadde arzı daraldığında alıcılar alternatif tedarik bölgelerine yönelir. İkincisi, izlenebilirlik ve belgeli alım satım, artık yalnızca kalite değil hukuki güvence konusu haline gelmiştir.
Türkiye İçin Ne Anlama Geliyor?
İspanya ve Portekiz'in deneyimi, Türkiye'deki keçiboynuzu sektörü için de yol göstericidir. İber Yarımadası'ndaki sanayi, düşen yerli üretime rağmen gelişmiş işleme kapasitesi, uluslararası şirket ortaklıkları ve köklü müşteri ilişkileri sayesinde pazardaki yerini korumaktadır. Türkiye ise FAOSTAT verilerine göre üretimini son on yılda artıran az sayıdaki ülkeden biridir.
Bu tabloda Türk üreticiler ve işleyiciler için öne çıkan noktalar şunlardır:
- Avrupa'daki işleyicilerin hammadde ihtiyacı, düzenli kaliteyle tedarik yapan ülkeler için fırsat yaratır
- Çeşit, köken ve parti bilgisinin kayıt altına alınması alıcı güvenini artırır
- Bahçe yenileme ve modern yetiştiricilik, uzun vadeli arz güvenliğinin temelidir
- Çekirdek ve gam gibi katma değerli ürünlerde işleme kapasitesi belirleyici olur
Sık Sorulan Sorular
İspanya'da keçiboynuzu en çok nerede yetişir? Valensiya Bölgesi, Balear Adaları ve Katalonya'da. Valensiya, 16.200 hektarla en geniş alana sahip bölgedir.
Portekiz'de keçiboynuzu nerede yetişir? Neredeyse tamamen güneydeki Algarve bölgesinde.
İspanya ve Portekiz keçiboynuzunu nasıl değerlendirir? Meyve eti kırık ve toz olarak gıda ve yem sanayisinde, çekirdek ise keçiboynuzu gamı üretiminde kullanılır. Ürünlerin önemli kısmı ihraç edilir.
İspanya keçiboynuzu ithal ediyor mu? Evet. FAOSTAT verilerine göre İspanya 2024'te 6.489 tonla dünyanın en büyük keçiboynuzu ithalatçısıdır.
Carob Türkiye ile Akdeniz Keçiboynuzu
İber Yarımadası'nın sektör deneyimi, keçiboynuzunda sürekliliğin, izlenebilirliğin ve doğru ürün sınıflandırmasının önemini gösteriyor. Carob Türkiye olarak keçiboynuzu meyvesi, kırığı (granül), unu/tozu, çekirdeği ve ekstraktı tedarik ediyoruz. Toptan ve ihracat talepleriniz için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Yerli kaynaklar
Mahdad, Y. M., Gaouar, S. B. S., "Origin, distribution and domestication of the carob tree (Ceratonia siliqua L.)", Turkish Journal of Botany (TÜBİTAK), 47(2), 89–96, 2023. doi.
org/ 10. 55730/ 1300- 008X. 2748 Yabancı kaynaklar
FAO, "FAOSTAT – Crops and livestock products, Locust beans (carobs)", Aralık 2025 sürümü. bulks-
faostat. fao. org/ production/ Production_Crops_Livesto… FAO, "FAOSTAT – Trade: Crops and livestock products, Locust beans (carobs)", Temmuz 2026 sürümü. bulks-
faostat. fao. org/ production/ Trade_CropsLivestock_E_A… Correia, P. J., Pestana, M., "Sugars and phenols in carob tree fruits from different producing countries: A short review", Heliyon, 10(10), e30922, 2024. doi.
org/ 10. 1016/ j. heliyon. 2024. e30922 Tous, J., Romero, A., Batlle, I., "The Carob Tree: Botany, Horticulture, and Genetic Resources", Horticultural Reviews, Vol. 41, 385–456, 2013. doi.
org/ 10. 1002/ 9781118707418. ch08 Valencia Plaza (Europa Press), "Agricultura busca revitalizar el cultivo del algarrobo para apostar por la sostenibilidad", 03.08.2024. valenciaplaza.
com/ valenciaplaza/ agricultura- busca- revital… Infoagro, "La Comunidad Valenciana lidera la producción de algarroba con 33.000 toneladas anuales", 27.02.2025. infoagro.
com/ noticias/ 2025/ la_comunidad_valenciana_lidera… IFEMA Fruit Attraction, "Viveros Hernandorena lidera la modernización del cultivo del algarrobo tradicional a regadío intensivo", 05.06.2024. ifema.
es/ fruit- attraction/ noticias- expositor/ viveros- hern… SIC Notícias / Agroportal, "Seca compromete campanha de alfarroba no Algarve", 11.02.2022. agroportal.
pt/ seca- compromete- campanha- de- alfarroba- no- al… Lusa / Agroportal, "Apreensão de alfarroba furtada no Algarve duplica face ao ano passado – GNR", 26.07.2022. agroportal.
pt/ ?p=907196 Lusa / Agroportal, "Algarve: Pomares de citrinos transformam-se em terras de alfarroba", 23.10.2005. agroportal.
pt/ algarve- pomares- de- citrinos- transformam- se- … Valencia News, "La Policía de la Generalitat interviene 632 toneladas de algarrobas robadas", 05.10.2020. valencianews.
es/ economia/ la- policia- de- la- generalitat- int… Agronews Castilla y León, Valensiya'daki keçiboynuzu hırsızlığı operasyonu haberi, 19.04.2022. agronewscastillayleon.
com/ ?p=48982 Postal do Algarve, Francisco, M. L., "Alfarroba: o 'ouro negro' do Algarve", 14.01.2021. postal.
Bilimsel Kaynaklarpt/ opiniao/ alfarroba- o- ouro- negro- do- algarve/
