Anamur ve Mersin'de Keçiboynuzu
Mersin, Türkiye'nin keçiboynuzu haritasında Antalya ile birlikte en ağır basan illerden biridir. TÜİK verilerine dayanan kaynaklara göre il, 2022 yılında 8.776 tonluk üretimle Türkiye'de ikinci sırada yer almıştır. Batıda Anamur ve Bozyazı'dan doğuda Silifke ve Erdemli'ye uzanan kıyı şeridi, yoğun keçiboynuzu popülasyonlarının bulunduğu yöreler arasında sayılmaktadır.
Bu yazıda Mersin'in keçiboynuzu üretimindeki yerini, ilçelere göre öne çıkan yöreleri, bölgedeki araştırma çalışmalarını ve keçiboynuzunun pekmez ile bal gibi geleneksel ürünlerle ilişkisini kaynaklarıyla birlikte ele alıyoruz.
Mersin'in Keçiboynuzu Üretimindeki Yeri
Mersin, Akdeniz'in doğu kesiminde, Toroslar ile deniz arasında uzanan dar ve uzun bir kıyı şeridine sahiptir. Bu kıyı boyunca makilik yamaçlar, kayalık araziler ve sıcak, kurak yazlar keçiboynuzu ağacının doğal yaşam alanıyla örtüşür.
Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı'nın (BAKA) TÜİK verilerine dayanan 2024 tarihli raporuna göre Mersin, 2022 yılında 4.563 dekar kayıtlı alanda 8.776 ton keçiboynuzu üretmiş ve Antalya'nın ardından ikinci büyük üretici il olmuştur. Aynı yıl ilde ağaç başına ortalama verim 61 kg olarak kaydedilmiştir; bu değer Türkiye ortalamasının (51,8 kg) üzerindedir (BAKA, 2024). Raporda Adana, Antalya ve Mersin'in birlikte Türkiye'deki toplam keçiboynuzu alanının yaklaşık yüzde 93'ünü oluşturduğu belirtilir.
| Gösterge (2022) | Mersin | Türkiye |
|---|---|---|
| Üretim (ton) | 8.776 | 25.106 |
| Kayıtlı alan (dekar) | 4.563 | 16.980 |
| Ağaç başına verim (kg) | 61 | 51,8 (ortalama) |
Kaynak: BAKA (2024), TÜİK verilerine dayanarak.
Bu verilere göre Mersin, 2022'de Türkiye üretiminin üçte birinden fazlasını (yaklaşık yüzde 35) karşılamıştır.
Tarihsel Olarak Mersin'in Ağırlığı
Mersin'in keçiboynuzundaki önemi yeni değildir. Küre Ansiklopedisi'nin keçiboynuzu maddesinde, Marmara Üniversitesi'nde hazırlanan bir çalışmaya (Günal, 2022) dayanılarak 1996 yılında Türkiye'de 354.600 keçiboynuzu ağacı bulunduğu, bunların yüzde 93,6'sının Akdeniz Bölgesi'nde, yüzde 54'ünün Mersin'de ve yüzde 35,8'inin Antalya'da olduğu; yıllık üretimin yüzde 62,7'sinin Mersin'den karşılandığı aktarılmaktadır (Küre Ansiklopedisi). Bu rakamlar ikincil bir kaynaktan aktarıldığı için yaklaşık bir tarihsel tablo olarak değerlendirilmelidir.
Bugünkü tabloyla karşılaştırıldığında, 1990'lı yıllarda üretimin ağırlık merkezinin Mersin olduğu, son yıllarda ise Antalya'nın üretim ve verim bakımından öne geçtiği görülmektedir. Mersin ise güçlü konumunu korumaktadır.
Anamur ve Bozyazı: Batı Kıyısındaki Keçiboynuzu
Mersin'in batı ucunda, Antalya sınırına yakın konumdaki Anamur ve Bozyazı, keçiboynuzunun yoğun olarak bulunduğu yöreler arasındadır. Akdeniz Bölgesi'nde yürütülen kapsamlı bir keçiboynuzu seleksiyon projesine (Pekmezci ve ark., 2004) atıf yapan güncel bir çalışmada, Mersin'de yoğun popülasyonların bulunduğu yöreler Silifke, Erdemli, Anamur ve Bozyazı olarak sıralanmaktadır (Balkıç ve ark., 2024).
Bu kıyı şeridi, coğrafi olarak Alanya–Gazipaşa hattının devamı niteliğindedir. Dağların denize dik indiği, tarıma elverişli düz arazinin sınırlı olduğu bu yörelerde keçiboynuzu; yamaçlarda, taşlık arazilerde ve doğal bitki örtüsü içinde yer bulan ağaçlardan biridir. Türkiye'de yapılan araştırmalar, doğal ortamlarda yabani tiplerin daha yaygın olduğunu, aşılama yoluyla kültüre alınan tiplerin ise daha ağır ve etli baklalar verdiğini göstermektedir (Gubbuk ve ark., 2010; Balkıç ve ark., 2024). Türkiye'de keçiboynuzu tiplerinin sınıflandırıldığı bir çalışmada etli ve yabani tiplerin Akdeniz Bölgesi'nde baskın olduğu aktarılır (Çetinay ve ark., 2014).
İlçe düzeyinde güncel üretim rakamlarına bu yazı için erişilememiştir; bu nedenle Anamur ve Bozyazı'nın Mersin üretimi içindeki payına ilişkin bir rakam vermiyoruz.
Silifke ve Erdemli: Doğu Kıyısı ve Araştırma Merkezi
Mersin'in doğu kesimindeki Silifke ve Erdemli de keçiboynuzu popülasyonlarının yoğun olduğu yöreler arasında yer alır (Balkıç ve ark., 2024). Erdemli, aynı zamanda Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü'ne bağlı Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü'ne ev sahipliği yapmaktadır.
Ocak 2025'te enstitüde düzenlenen bir değerlendirme toplantısına ilişkin haberlere göre, mandalina ve muz çeşitlerinin tescil edildiği programda bir keçiboynuzu çeşidinin de tescil çalışmalarının sürdüğü bildirilmiştir (Gazete Vatan, 2025a). Alata enstitüsü, 2023'te Antalya'da düzenlenen keçiboynuzu çalıştayına destek veren kurumlar arasında da yer almıştır (Politika Gazetesi, 2023). Bu çalıştayın önerileri arasında Doğu Akdeniz, Batı Akdeniz ve Ege bölgelerinde keçiboynuzu gen havuzlarının kurulması ve daha fazla çeşidin tescil edilmesi de bulunmaktadır.
Yerel tiplerin seçilmesi ve tescil edilmesi, bölgeye uyumlu, verimli ve kaliteli fidan materyalinin yaygınlaşması açısından önemlidir. Yöreye özgü tiplerin korunması aynı zamanda genetik çeşitliliğin sürdürülmesine de katkı sağlar.
Keçiboynuzu Pekmezi ve İşleme
Keçiboynuzunun Türkiye'de en bilinen işlenmiş biçimlerinden biri pekmezdir. Keçiboynuzu pekmezi, meyvenin suda çözünen şekerlerinin ekstraksiyonu ve elde edilen sıvının yoğunlaştırılmasıyla üretilir. Türkiye'de keçiboynuzu pekmezi için TS 13717 numaralı bir Türk Standardı bulunmakta ve BAKA raporunda bu standardın kriterlerine yer verilmektedir; raporda geleneksel yöntemle pekmez üretim aşamaları da ayrıca ele alınır (BAKA, 2024).
Pekmezin yanı sıra keçiboynuzu meyvesi kırılarak çekirdek ve pulp olarak ayrılır; pulp un, toz ve kırma gibi ürünlere, çekirdek ise gam sanayisine yönlendirilir. BAKA raporundaki ürün tablosunda pulptan yem, gıda, şeker ve pekmez; çekirdeğin endosperminden keçiboynuzu gamı (E410), embriyosundan germ unu, kabuğundan ise tanen elde edilebildiği gösterilmektedir (BAKA, 2024).
Keçiboynuzu pekmezinin nasıl üretildiğine ilişkin ayrıntılı bilgi için Keçiboynuzu Pekmezi Nedir ve Nasıl Yapılır? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Keçiboynuzu ve Arıcılık
Keçiboynuzunun sonbaharda çiçek açması, bölgedeki arıcılar için de değerlidir. Antalya'daki çalıştay raporunda, keçiboynuzunun diğer meyve ağaçlarının çiçeklenmediği dönemde çiçek açtığı belirtilerek arıcılığın teşvik edilmesi önerilmiştir (Politika Gazetesi, 2023).
Mersin'de bunun somut bir örneği Silifke'den gelmektedir. Kasım 2025 tarihli bir habere göre Silifke'nin Kabasakal Mahallesi'nde kovanlarını keçiboynuzu ağaçlarının arasına yerleştiren arıcılar ilk keçiboynuzu balı hasadını yapmış; ürünün kalite kontrolünün ardından yurt içi ve yurt dışındaki tüketicilere ulaştırılacağı bildirilmiştir (Gazete Vatan, 2025b). Keçiboynuzu balı hakkında daha fazla bilgi için Keçiboynuzu Balı Nedir? yazımıza göz atabilirsiniz.
Mersin Keçiboynuzunun Geleceği
Mersin'de keçiboynuzu, hem doğal popülasyonların zenginliği hem de araştırma altyapısıyla gelecek vadeden bir üründür. Kaynaklarda öne çıkan gelişim alanları şöyle özetlenebilir:
- Yabani ağaçların aşılanarak verimli kültür tiplerine dönüştürülmesi
- Kapalı bahçe tesislerinin artırılması
- Yerel tiplerin seleksiyonu ve çeşit tescili
- Ham meyve yerine pekmez, toz ve gam gibi katma değerli ürünlerin geliştirilmesi
- Keçiboynuzu–arıcılık ilişkisinin değerlendirilmesi
Yeni bahçe kurmayı düşünen Mersinli üreticiler için BAKA raporunda yer alan bazı teknik uyarılar da önemlidir. Raporda yetişkin keçiboynuzu ağaçlarının −4 °C'nin altındaki donlardan zarar görebildiği, çiçeklenme döneminde yağış ve ilkbaharda yüksek nemin meyve tutumunu azaltabildiği, yıllık yağışın 400 mm'nin altında kaldığı yerlerde sulamanın önerildiği ve marjinal alanlarda ilk ürün için 6–8 yıl beklenebileceği belirtilmektedir (BAKA, 2024). Kıyı ile iç kesimler arasında iklim koşullarının kısa mesafelerde değişebildiği Mersin'de bu nedenle yer seçimi, bahçe başarısının ilk koşuludur.
Antalya çalıştayında Akdeniz Üniversitesi'nden Prof. Dr. Hamide Gübbük'ün ham meyve veya tohum yerine katma değerli ürün ihracatına yönelinmesi çağrısı, Mersin için de geçerli bir hedefi işaret etmektedir (Politika Gazetesi, 2023).
Sık Sorulan Sorular
Mersin'de ne kadar keçiboynuzu üretiliyor?
TÜİK verilerine dayanan BAKA raporuna göre Mersin 2022'de 8.776 ton keçiboynuzu üretmiştir.
Mersin'de keçiboynuzu en çok nerede yetişir?
Kaynaklarda Silifke, Erdemli, Anamur ve Bozyazı yoğun popülasyonların bulunduğu yöreler olarak sayılmaktadır.
Mersin'de keçiboynuzu üzerine araştırma yapılıyor mu?
Evet. Erdemli'deki Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü'nde bir keçiboynuzu çeşidinin tescil çalışmalarının sürdüğü bildirilmiştir.
Keçiboynuzu pekmezi için bir standart var mı?
Evet, Türkiye'de keçiboynuzu pekmezi için TS 13717 numaralı Türk Standardı bulunmaktadır.
Carob Türkiye ile Akdeniz Keçiboynuzu
Mersin'den Alanya'ya uzanan Akdeniz kıyısı, Türkiye keçiboynuzunun kalbidir. Carob Türkiye olarak keçiboynuzu meyvesi, kırığı, unu/tozu, çekirdeği ve ekstraktı tedarik ediyoruz. Keçiboynuzu Meyvesi, Keçiboynuzu Ekstraktı ve diğer ürünlerimiz için Ürünlerimiz sayfasını inceleyebilirsiniz. Toptan ve ihracat talepleriniz için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Yerli kaynaklar
Erbaş, S., "Keçiboynuzu Tarımı ve Endüstrisi Fizibilite Raporu", Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı (BAKA), Yayın No: 153, 2024 (TÜİK verilerine dayanan il tabloları). kalkinmakutuphanesi.
gov. tr/ assets/ upload/ dosyalar/ keciboy… Balkıç, R., Polat, İ., Gübbük, H., "Antalya'da Doğal Olarak Yetişen Yabani Keçiboynuzu Genotiplerinde Farklı Lokasyonların Meyve ve Tohum Özellikleri Üzerine Etkileri", Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 15(2), 74–80, 2024. doi.
org/ 10. 29048/ makufebed. 1454370 Çetinay, Ş., Güler, S., Coşgun, S., Şahin, M., Güngöroğlu, C., "Doğal ve Aşılı Keçiboynuzu (Ceratonia siliqua L.) Ağaçlarının Meyve ve Tohum Özellikleri Bakımından Karşılaştırılması (Köprülü Kanyon Milli Parkı Örneği)", Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 17(1), 64–69, 2014. dergipark.
org. tr/ tr/ pub/ sdufenbed/ article/ 222049 Küre Ansiklopedisi, "Keçiboynuzu (Ceratonia siliqua L.)" maddesi (Günal, N., "Keçi Boynuzu (Ceratonia siliqua L.)'nun Türkiye'deki Coğrafi Yayılışı, Ekolojik ve Floristik Özellikleri", Marmara Üniversitesi, 2022'ye dayanarak). kureansiklopedi.
com/ tr/ detay/ keciboynuzu- ceratonia- siliqu… Gazete Vatan / İHA (2025a), "Bugün itibarıyla literatüre girdi! Mersin'de 6 yeni çeşit tescillendi", 17 Ocak 2025. gazetevatan.
com/ gundem/ bugun- itibariyla- literature- girdi- … Gazete Vatan / AA (2025b), "Mersin'de ilk hasat yapıldı! Faydaları saymakla bitmiyor! Yurt içi ve yurt dışından sipariş yağıyor", 11 Kasım 2025. gazetevatan.
com/ galeri/ mersinde- ilk- hasat- yapildi- faydala… Politika Gazetesi, "Keçiboynuzunun bir faydası daha ortaya çıktı!" (Antalya keçiboynuzu çalıştayı haberi), 7 Ağustos 2023. politikam.
com/ keciboynuzunun- bir- faydasi- daha- ortaya- cikti Yabancı kaynaklar
Gubbuk, H., Kafkas, E., Guven, D., Gunes, E., "Physical and phytochemical profile of wild and domesticated carob (Ceratonia siliqua L.) genotypes", Spanish Journal of Agricultural Research, 8(4), 1129–1136, 2010. doi.
Bilimsel Kaynaklarorg/ 10. 5424/ sjar/ 2010084- 1209
